Bora i Jugo w Chorwacji – Jak Rozpoznawać, Żeglować i Gdzie Szukać Schronienia

Bora (Bura) – Zimny, spadowy wicher z północnego wschodu (NE)

Bora (chorw. Bura) to najbardziej zdradliwy i gwałtowny wiatr na Adriatyku. Jest wiatrem katabatycznym (spadowym), powstającym w wyniku przemieszczania się ciężkich, chłodnych mas powietrza znad kontynentu przez strome grzbiety gór Dynarskich (Velebit, Biokovo, Mosor) i opadania ku rozgrzanemu lustru morza.

                  SCHEMAT POWSTAWANIA BORY (BURA)
                  
     Chłodne powietrze lądowe             "Czapa chmurowa" (Brada)
             =======>                             [~~~ Chmury ~~~]
    ========================\                  /==================
                             \   Pasmo Górskie \
                              \    (Velebit)    \
                               \                 \   Porywy spadowe (Refule)
                                \                 \  40 - 75 węzłów!
                                 \                 \======>  ======>
                                  \___________________________ ~~~~~~~~~~~
                                         Lustro Adriatyku     (Pył wodny)

Zwiastuny nadejścia Bory

Biały wał chmurowy nad górami (Brada): Najważniejszy sygnał ostrzegawczy. Jeśli nad szczytami pasma Velebitu lub Biokova formuje się zwarty wał białych chmur, które "przelewają się" przez przełęcze w dół ku morzu i natychmiast zanikają – uderzenie Bory nastąpi w ciągu 15 do 45 minut.
Skok ciśnienia i krystaliczna widoczność: Ciśnienie atmosferyczne gwałtownie rośnie. Powietrze staje się suche, a widzialność sięga kilkudziesięciu mil (wyspy wydają się nienaturalnie bliskie i ostre).
Porywy spadowe (Refule): Wiatr nie wieje jednostajnie – uderza potężnymi, niespodziewanymi szkwałami o prędkości przekraczającej często 50–70 węzłów, które potrafią położyć jacht w skrajny przechył nawet na zrzuconych żaglach.

Typy Bory:

Bora jasna (Antycyklonalna): Najczęstsza latem. Czyste błękitne niebo, wysoka temperatura, suchy wicher i biały pył wodny (fumarea) unoszący się nad powierzchnią morza.
Bora ciemna (Cyklonalna): Towarzyszy niżowi atmosferycznemu. Ciężkie, ołowiane chmury, gwałtowne opady deszczu, spadek temperatury i porywy wiatru wiejące nieprzerwanie przez 2–3 doby.

Taktyka żeglugi przy Borze

Fala: Z powodu ograniczonego rozbiegu wiatru między lądem a wyspami, fala przy Borze jest krótka, bardzo stroma i poszarpana. Uderzenia fal w dziób gwałtownie wyhamowują jacht.
Redukcja ożaglowania: Jeśli prognoza zapowiada Borę, zarefuj żagle z dużym wyprzedzeniem (II lub III ref na grocie, zrolowany fok do wielkości chustki) lub zrzuć żagle i idź na silniku.
Rejony szczególnego zagrożenia: Kanał Velebicki (okolice Senja i mostu Krk), Kanał Zadarski oraz okolice Makarskiej pod Biokovem.

Jugo (Sirocco) – Ciepły, wilgotny wiatr z południowego wschodu (SE)

W przeciwieństwie do Bory, Jugo (chorw. Jugo, wł. Scirocco) jest wiatrem cyklonalnym wiejącym wzdłuż osi Adriatyku z kierunku SE. Niesie ze sobą ciepłe, wilgotne powietrze znad Morza Śródziemnego i Afryki Północnej.

Zwiastuny nadejścia Jugo

Długotrwały spadek ciśnienia: Barometr zaczyna jednostajnie spadać na 24–36 godzin przed nadejściem wiatru.
Zamglenie i ołowiane niebo: Horyzont zasnuwa się mgiełką, wilgotność względna powietrza rośnie powyżej 80–90%, a niebo pokrywają gęste chmury piętra średniego (Altostratus) i niskiego deszczowego (Nimbostratus).
Martwa fala z południa (Swell): Jeszcze przy zupełnej ciszy wiatrowej na akwen dociera ciężka, długa i powolna fala oceaniczna z kierunku południowego.

Specyfika fali i niebezpieczeństwa Jugo

Ogromna, ciężka fala: Ponieważ Jugo wieje wzdłuż całego otwartego basenu Adriatyku (ponad kilkaset mil rozbiegu wiatru), buduje potężne, regularne wały falowe o wysokości 3–5 metrów na otwartym morzu.
Czas trwania: Jugo nie ustępuje szybko – latem wieje zazwyczaj przez 2–3 dni, natomiast wiosną i jesienią może utrzymywać się bez przerwy przez ponad tydzień.
Pułapka południowych zatok: Jugo wpycha miliony ton wody do zatok otwartych na południe i południowy wschód. Wejścia do takich zatok stają się śmiertelną pułapką (załamywanie się fal na mieliznach), a zakotwiczone tam jachty są spychane wprost na skaliste wybrzeże.

Gdzie szukać schronienia? Rekomendowane mariny i zatoki

Wybór portu schronienia zależy bezwzględnie od tego, czy zagraża wam Bora, czy Jugo. Port idealny na Borę może być śmiertelną pułapką przy Jugo!

               PORÓWNANIE OCHRONY PRZED WIATRAMI
               
  Marina / Port                | Bora (NE)        | Jugo (SE)
  -----------------------------+------------------+------------------
  Marina Dalmacija (Sukošan)   | Doskonała        | Bardzo dobra
  Marina Kornati (Biograd)     | Bardzo dobra     | Dobra
  Marina Baotić (Trogir)       | Doskonała        | Znakomita (Zalew)
  ACI Marina Skradin (Krka)    | Całkowity azyl   | Całkowity azyl
  Telašćica (Dugi Otok)        | Dobra w zatoce   | Uwaga na wejście

1. Marina Dalmacija (Sukošan) – Złota Luka

Ochrona przed Borą: Doskonała. Marina leży w głębokiej zatoce Zlatna Luka. Wiatr wieje z lądu od strony Bibinje i wzgórz, dzięki czemu woda w basenach portowych pozostaje zupełnie płaska, bez fali rozbiciowej.
Ochrona przed Jugo: Bardzo dobra. Pas wysp Ugljan i Pašman działa jak gigantyczny falochron pochłaniający falę oceaniczną z południa. Jedynie przy zewnętrznych pirsach południowych (nr 1–5) występuje niewielkie kołysanie. Podwójne muringi i szerokie baseny gwarantują pełne bezpieczeństwo.

2. Marina Kornati (Biograd na Moru)

Ochrona przed Borą: Bardzo dobra. Zabudowa miejska Biogradu oraz lasy sosnowe na północy skutecznie tłumią porywy wiatru. Pirsy są osłonięte solidnymi falochronami betonowymi.
Ochrona przed Jugo: Dobra, aczkolwiek przy silnym Jugo w wejściu do mariny pojawia się prąd boczny i cofka falowa. Zaleca się cumowanie w głębszych basenach północnych i centralnych.

3. Marina Baotić (Trogir / Seget Donji)

Ochrona przed obiema falami: Marina Baotić w Seget Donji to jeden z najbezpieczniejszych portów w całej Środkowej Dalmacji. Położona w wąskim przesmyku Zalewu Trogirskiego, jest całkowicie osłonięta przed falą Jugo przez potężny masyw wyspy Čiovo. Przed Borą z kolei osłania ją wysoki grzbiet wzgórz wznoszących się bezpośrednio za Trogirem.

Procedura postępowania w porcie przed nadejściem sztormu

Podwójne cumy i muringi: Załóż podwójne cumy rufowe (na biegowo przez poler) oraz szpringi rufowe, które zapobiegają myszkowaniu rufy na boki. Wybierz muring dziobowy kabestanem do granic możliwości.
Dodatkowe odbijacze: Wywieś wszystkie odbijacze z obu burt, w tym odbijacze kuliste na narożnikach rufy. Sprawdź, czy odbijacze nie są zawieszone za wysoko względem kei i sąsiadów.
Klar pokładu: Zwiń i zaszczep szotami sztywno genuę (lub zdejmij żagiel przedni, jeśli prognoza zapowiada porywy powyżej 50 węzłów – zdarza się, że wicher rozwija luźny foka w porcie i niszczy takielunek!). Złóż i zwiąż bimini oraz szprycbudę.
Nasłuch radiowy: Ustaw radio VHF na kanał 16 oraz lokalne kanały stacji brzegowych DHMZ: Split Radio (VHF 07, 21, 23, 28, 81), Zadar Radio (VHF 73), Rijeka Radio (VHF 04, 24).